Αποσμάσματα από το βιβλίο του Jostein Gaarder
«Ο Κόσμος της Σοφίας» Μυθοστόρημα για την Ιστορία της Φιλισοφίας
Η έννοια-κλειδί στη φιλοσοφία του Σαρτρ, όπως και στον Κίργκεκορ, είναι η λέξη «ύπαρξη». Η ύπαρξη εδώ δε σημαίνει πως κάτι απλούστατα είναι εδώ, μπροστά μας. Και τα φυτά και τα ζώα είναι εδώ και υπάρχουν, αλλά δε βασανίζονται με το ερώτημα τι σημαίνει η ύπαρξή τους. Ο άνθρωπος είναι το μόνο ζωντανό πλάσμα που έχει συνείδηση της ύπαρξής του. Ο Σάρτρ έλεγε ότι τα «φυσικά πράγματα»υπάρχουν μόνο, ενώ ο άνθρωπος υπάρχει «αυτός καθ΄αυτόν, έχει συνείδηση του γεγονότος της ύπαρξής του». Άρα, το να είσαι άνθρωπος είναι κάτι διαφορετικό».
«Στη συνέχεια, ο Σαρτρ υποστηρίζει ότι η ύπαρξη του ανθρώπου προηγείται της σημασίας της. Το γεγονός ότι υπάρχω έρχεται πρώτο, το τι είμαι έρχεται δεύτερο. «Η ύπαρξη προηγείται της ουσίας», έλεγε». «Λέγοντας "ουσία" εννοούμε την πραγματική, την αληθινή φύση ενός πράγματος, αυτό που πραγματικά είναι. Ο άνθρωπος όμως, σύμφωνα με τον Σαρτρ, δε διαθέτει τέτοια ουσία. Δεν είναι πραγματικά έτσι ή αλλιώς. Πρέπει μόνος του να δημιουργήσει την ουσία του, να πλάσει τη φύση του, αφού δεν έχει εξαρχής».
Με λίγα λόγια. Είμαστε καταδικασμένοι να αυτοσχεδιάζουμε. Μοιάζουμε με ηθοποιούς, που χωρίς ρόλο, χωρίς κείμενο, χωρίς υποβολέα, βρίσκονται ξαφνικά πάνω στη σκηνή. Πρέπει ν΄ αποφασίσουμε μόνοι μας πως θέλουμε να ζήσουμε». Ο Σαρτρ προσθέτει ακόμα ότι ο άνθρωπος αισθάνεται πολύ ξένος μέσα σ΄έναν κόσμο χωρίς νόημα. Περιγράφοντας την «αποξένωση», την «αλλοτρίωση» του ανθρώπου, στηρίζεται σε μια έννοια γνώριμη από τον Χέγκελ και τον Μάρξ. Η αίσθηση του ανθρώπου ότι ζει σαν ξένος μέσα σ΄έναν κόσμο που δεν καταλαβαίνει, τον οδηγεί στην απελπισία και στην απόγνωση, στην απέχθεια και στον παραλογισμό, λέει ο Σαρτρ».
«Μπορώ να σου πω ‘οτι ακόμα και τώρα είναι πολύ της μόδας να είσαι «απογοητευμένος με ‘ολους και με όλα», να «τα βρίσκεις όλα βαρετά κι ανούσια». «Ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος να είναι ελεύθερος», γράφει κάπου. Είναι καταδικασμένος, επειδή δεν έπλασε μόνος τον εαυτό του΄κι όμως: υπάρχει κι ας είναι φορτωμένος με μια δυσβάχτατη ελευθερία. Δεν διάλεξε ο ίδιος το δρόμο της ύπαρξης. Βρέθηκε ξαφνικά στον κόσμο. Και τώρα είναι αποκλειστικά υπεύθυνος για όλα όσα κάνει ή δεν κάνει".