Τόσα χρόνια όλοι οι ειδικοί, όλα τα σχετικά περιοδικά και βιβλία, όπως και όλοι οι παρουσιαστές στις εκπομπές αυτό μας συμβουλεύουν: να διατηρούμε την αισιοδοξία μας. Αλλά, έρευνες στην Αμερική έδειξαν ότι περίπου το 30 έως 35 τοις εκατό των Αμερικανών χρησιμοποιούν μια μορφή αρνητικής σκέψης, που ονομάζεται αμυντική απαισιοδοξία – που μπορεί να οδηγήσει σε πολύ θετικά αποτελέσματα, σύμφωνα με την Julie Norem, καθηγήτρια ψυχολογίας στο Wellesley College.
Δεν αναφερόμαστε για μια γενική διάθεση ώστε να βλέπετε το ποτήρι μισοάδειο: «Η αμυντική απαισιοδοξία είναι μια στρατηγική που χρησιμοποιείται σε ειδικές περιπτώσεις ώστε να διαχειριστείτε καλύτερα το άγχος, τον φόβο, και την ανησυχία», λέει η Julie Norem, η οποία πραγματοποιεί χρόνια τώρα μια δημιουργική έρευνα για το ζήτημα αυτό. «Οι αμυντικά απαισιόδοξοι τύποι», λέει, «προετοιμάζονται για μια κατάσταση (στην προσωπική ή επαγγελματική τους ζωή) θέτοντας χαμηλές προσδοκίες για τον εαυτό τους, ενώ στη συνέχεια κάνουν μια πολύ λεπτομερή ανάλυση και αξιολόγηση για το κάθε τι που μπορεί να πάει στραβά σε αυτήν την κατάσταση». Από τη στιγμή όμως που έχουν φανταστεί το πλήρες φάσμα των πιθανών κακών αποτελεσμάτων, αρχίζουν να βρίσκουν πώς θα χειριστούν τις δύσκολες καταστάσεις, και αυτό τους δίνει μια αίσθηση ελέγχου.
Αυτό που είναι ενδιαφέρον στην αμυντική απαισιοδοξία είναι ότι οι τύποι αυτοί που την ακολουθούν τείνουν να είναι πολύ επιτυχημένοι άνθρωποι, και έτσι η αρχικά η μη αισιόδοξη άποψη τους για το αποτέλεσμα των δράσεων τους, δεν είναι ρεαλιστική. Αυτοί την χρησιμοποιούν για να τους παρακινήσει ώστε να έχουν καλύτερες επιδόσεις. Για παράδειγμα, ένα στέλεχος ετοιμάζεται να ξεκινήσει ένα πρότζεκτ, και σκέφτεται εκ των προτέρων, "Ο πελάτης μου θα είναι δύσκολος. Δεν πρόκειται να του αρέσει η πρόταση που θα του κάνω, γι αυτό και θα πρέπει να του την εξηγήσω πολύ καθαρά.". Χρησιμοποιεί λοιπόν την αμυντική απαισιοδοξία ως ένα εργαλείο για να σκεφτεί όλες τις πιθανότητες που μπορεί να συναντήσει, ώστε να είναι προετοιμασμένος για τα πάντα, ακόμη και για την αποτυχία. Και αν αυτή έρθει, είναι έτοιμος και γι’ αυτήν. Έτσι στο τέλος δεν θα είναι και τόσο καταστροφική.
Σε πολλούς όλα αυτά μπορεί να τους φαίνονται σωστά, γι’ αυτό και πολλοί ειδικοί σήμερα συμβουλεύουν: Μην ακούτε τι λένε οι φίλοι σας ή τα βιβλία ώστε να βλέπουμε όλοι τη θετική πλευρά των πραγμάτων. Η έρευνα δείχνει ότι αν πιέσουμε προς αυτή την κατεύθυνση τους τύπους, που συμπεριφέρονται με αμυντική απαισιοδοξία στη ζωή τους, ή προσπαθούν να χειραγωγήσουν τη διάθεσή τους, τότε η απόδοσή τους χειροτερεύει.
Η Julie Norem έχει βρει ότι πολλοί άνθρωποι εκτελούν πιο άσχημα την δουλειά τους όταν αναγκάστηκαν να σκέφτονται θετικά, δεδομένου ότι η αρνητική σκέψη είναι συχνά μια αποτελεσματική στρατηγική για τη διαχείριση του άγχους.
Στο βιβλίο της (Η θετική πλευρά της αρνητικής σκέψης), η Norem αφηγείται τις ιστορίες ανθρώπων που έχουν καταφέρει να αξιοποιήσουν την δύναμη της αρνητικής σκέψης τους για να αυξήσουν την αυτοεκτίμησή τους και να κάνουν σημαντική πρόοδο προς την επίτευξη των προσωπικών στόχων τους. Ταυτόχρονα, δείχνει πώς αυτή η στρατηγική αμυντική απαισιοδοξία διαφέρει από την τυπική αισιόδοξη προσέγγιση – και πώς φίλοι ή σύζυγοι ή συνάδελφοι με διαφορετικές προσεγγίσεις μπορούν να καταλάβουν ο ένας τον άλλο και να συνεργαστούν αρμονικά. Είτε είστε σκληροπυρηνικοί απαισιόδοξοι, ή ένας αιώνια αισιόδοξος ή κάποιος συνδυασμός αυτών των δύο τύπων, η Norem σας δείχνει πώς μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τις προσδοκίες σας για την επιτυχία – και να ανακαλύψετε πώς να κάνετε τις τυχόν ανησυχίες σας και τις αρνητικές σκέψεις σας, να λειτουργήσουν για σας.
Μην ξεχνάτε άλλωστε ότι ενέχει μεγάλους κινδύνους η μη ρεαλιστική αισιοδοξία, ενώ κρύβονται αρετές στην εποικοδομητική απαισιοδοξία Ίσως αυτή η άποψη να είναι μια ευπρόσδεκτη ανακούφιση από τη μονόπλευρη αισιόδοξη προκατάληψη της θετικής ψυχολογίας.
Το βιβλίο της Τζούλι Νόρεμ κυκλοφορεί στην Ελλάδα από τις εκδόσεις ΚΡΗΤΙΚΗ.
